Tahkim, uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine tarafların belirlediği hakem veya hakem kurulu tarafından karara bağlanmasıdır. Ticari ilişkilerde tahkim tercihi genellikle gizlilik, uzmanlık ve süre beklentisiyle yapılır. Ancak bu beklentilerin karşılanması, tahkim şartının açık ve uygulanabilir biçimde yazılmasına bağlıdır.
Geçerlilik İçin Gereken Asgari Unsurlar
- Tarafların uyuşmazlığı tahkime götürme konusundaki iradesinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade edilmesi,
- Tahkime götürülecek uyuşmazlıkların kapsamının belirlenmesi — sözleşmeden doğan tüm uyuşmazlıklar mı, yalnızca belirli konular mı,
- Uyuşmazlığın tahkime elverişli olması,
- Yazılı biçim koşulunun sağlanması.
Uygulamada en sık rastlanan sorun, aynı sözleşmede hem tahkim şartına hem de yetkili mahkeme hükmüne yer verilmesidir. Bu çelişki, tarafların tahkim iradesinin kesin olmadığı yönünde değerlendirmeye yol açabilir. İki hüküm bir arada bulunacaksa, aralarındaki ilişkinin açıkça kurulması gerekir.
Baştan Belirlenmesi Gereken Usul Tercihleri
- Kurumsal tahkim mi ad hoc tahkim mi — kurumsal tahkim seçilecekse hangi kurum,
- Hakem sayısı — tek hakem mi üç hakemli kurul mu; seçim usulü,
- Tahkim yeri ve tahkim dili,
- Uygulanacak maddi hukuk ve usul kuralları,
- Delil sunum takvimi ve duruşma yapılıp yapılmayacağı,
- Yargılama giderlerinin paylaşımına ilişkin esaslar.
İyi bir tahkim şartı, uyuşmazlık doğduğunda tartışılacak hiçbir usul sorusu bırakmaz.
Uygulama notu
Kademeli Uyuşmazlık Çözümü
Tahkim öncesinde müzakere veya arabuluculuk aşaması öngören kademeli hükümler, ticari ilişkinin korunması bakımından yararlı olabilir. Ancak bu aşamaların süresi ve tamamlanma ölçütü açıkça yazılmalıdır. Aksi hâlde ön aşamanın tüketilip tüketilmediği, tahkim yargılamasının başında ayrı bir tartışma konusu hâline gelir.