İş Kanunu, uzaktan çalışmayı iş görme ediminin işyeri dışında yerine getirildiği bir çalışma biçimi olarak tanımlar. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ise bu ilişkinin kurulması, değiştirilmesi ve sona erdirilmesine dair usulü ayrıntılandırır. Uygulamada en sık karşılaşılan eksiklik, uzaktan çalışmaya geçişin yazılı bir belgeye bağlanmamış olmasıdır.
Yazılı Sözleşme ve Asgari İçerik
Uzaktan çalışmaya dayalı iş ilişkisinin yazılı biçimde kurulması gerekir. Mevcut bir iş sözleşmesi uzaktan çalışmaya dönüştürülüyorsa, bunun ek protokolle ve çalışanın yazılı talebi ya da onayı alınarak yapılması beklenir. Sözleşmede yer alması gereken asgari başlıklar şunlardır:
- İşin tanımı ve yapılma biçimi,
- Çalışma süresi ve zamanı — hangi saat aralığında erişilebilir olunacağı dâhil,
- İşin yapılacağı yer ve bu yerin değişmesi hâlinde izlenecek usul,
- Ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin esaslar,
- İşveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına dair yükümlülükler,
- İletişim yöntemleri ve raporlama düzeni.
Ekipman ve Zorunlu Giderler
İşin yapılması için gerekli malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanması esastır. Bunların çalışan tarafından karşılanacağı kararlaştırılmışsa, buna ilişkin bedelin belirlenmesi ve ödenmesi usulü sözleşmede gösterilmelidir. Elektrik, internet ve benzeri zorunlu giderlerin işin görülmesiyle bağlantılı kısmının nasıl karşılanacağı da açık bırakılmamalıdır; aksi hâlde bu kalemler sonradan alacak talebine dönüşebilir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğü Devam Eder
Çalışmanın işyeri dışında yürütülmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü sona erdirmez. İşveren, yaptığı işin niteliğini dikkate alarak çalışanı iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hakkında bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek ve sağlık gözetimini sağlamakla yükümlüdür. Bu bilgilendirmenin yazılı olarak yapılması ve kaydının tutulması, olası bir uyuşmazlıkta ispat bakımından belirleyici olur.
Uzaktan çalışmada işverenin yükümlülükleri azalmaz; belgelendirme ihtiyacı artar.
Uygulama notu
Veri Koruma ile Kesişen Alan
Uzaktan çalışmada verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının çalışana bildirilmesi gerekir. Çalışan cihazlarının iş amaçlı kullanıldığı modellerde, izleme ve denetim uygulamalarının hukuki dayanağı ile sınırlarının önceden belirlenmesi zorunludur. Ölçüsüz izleme, hem kişisel verilerin korunması mevzuatı hem de çalışanın kişilik hakları bakımından risk oluşturur.